همایش آروین البرز HLJR 2 3 2026 04 27 A Legal Structural Analysis of Ministers in the Safavid Era: The Symbolic Transformation from the Pen to the Sword بررسی ساختار حقوقی وزیران در عصر صفویه ( تحولات نماد قلم در مقابل شمشیر 62 75 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA امید کارشناسی ارشد تاریخ و مدیریت دولتی گرایش مالیه و بودجه دانشگاه ارومیه و معلم 2026 04 24 The Safavid era witnessed ministers playing a crucial role in consolidating the sultanate’s authority and shaping the state’s legal structure. This descriptive-analytical study examines the legal framework of ministers and the symbolic transformation from the dominance of the “sword” to the prominence of the “pen.” The central question is how the legal position and political functions of ministers altered the balance between bureaucratic and military power. By delving into the historical trajectory of the ministerial office, its scope of authority, and the interplay of religious and legal legitimacy, this research analyzes the impact on relations between the Shah, commanders, and bureaucrats, drawing upon historical and jurisprudential sources. The findings indicate that while the sword remained a fundamental pillar of the sultanate, the pen, through bureaucratic mechanisms and particularly theinstitution of the ministry, emerged as the primary instrument for organizing power, regulating legal relationships, and exercising sovereignty. This led to a symbolic shift from the sword’s dominance to the pen’s increasing significance in political and administrative management. Ultimately, the legal structure of ministers is presented as a reflection of the fusion of religion, politics, and law, exemplifying the symbolic and practical ascendance of the pen over the sword in the formation of the centralized Shi’a state. دورهٔ صفویه، جایگاه وزیران به‌عنوان عالی‌ترین مقامات دیوانی، نقشی کلیدی در تثبیت اقتدار سلطنت و شکل‌دهی به ساختار حقوقی دولت ایفا کرد. این مقاله با رویکردی توصیفی–تحلیلی، به بررسی ساختار حقوقی وزیران در عصر صفویه و تحول نمادین «قلم» در برابر «شمشیر» می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه موقعیت حقوقی و کارکرد سیاسی وزیران، توازن میان قدرت دیوانی و قدرت نظامی را دگرگون ساخت. بدین منظور، ابتدا سیر تاریخی شکل‌گیری منصب وزارت و حدود اختیارات آن در دستگاه صفوی، با استفاده از منابع تاریخی و فقهی، واکاوی می‌شود. سپس، نسبت میان مشروعیت دینی (بر پایهٔ تشیع دوازده‌امامی) و مشروعیت حقوقیِ وزیران، و تأثیر این نسبت بر تنظیم روابط میان شاه، امرا و دیوانیان تحلیل می‌گردد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در حکومت صفوی، هرچند شمشیر و قدرت نظامی همچنان رکن اساسی سلطنت بود، اما قلم و سازوکارهای دیوانی، به‌ویژه در قالب نهاد وزارت و تشکیلات اداری وابسته به آن، به تدریج به ابزار اصلی سامان‌دهی قدرت، تنظیم روابط حقوقی، و اعمال حاکمیت تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که می‌توان از نوعی جابه‌جایی نمادین از غلبهٔ شمشیر به برجسته‌شدن قلم در مدیریت سیاسی و اداری دولت صفوی سخن گفت. نتیجه آن‌که در عصر صفویه، ساختار حقوقی وزیران نه تنها بازتاب‌دهندهٔ پیوند دین، سیاست و حقوق بود، بلکه جلوه‌ای روشن از تحول نمادین و عملی قلم در برابر شمشیر در شکل‌گیری دولت متمرکز شیعی به شمار می‌آید. /downloadfilepdf/1147730