Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز HLJR فصلنامه پژوهش‌های نوین در علوم انسانی و حقوق HLJR 2 4 2026 10 05 The difference between existence in Islamic philosophy and necessity in Islamic theology تفاوت وجود درفلسفه اسلامی و واجب الوجود درکلام اسلامی 545 554 FA bahareh azadi Education بهاره آزادی آموزش وپرورش 2026 05 20 The present study examines the differences between the concept of existence in Islamic philosophy and the concept of necessity in Islamic theology, and shows its importance in promoting a precise and coherent understanding of the issues of divinity and the position of reason in religious and philosophical systems. The main goal of the research is a comparative and philosophical analysis of these two concepts in order to explain the position and characteristics of each in Islamic epistemological frameworks, in a way that can be used to strengthen rational and theological arguments. The effective results of this study show that existence in Islamic philosophy is a structured concept that goes beyond an abstract idea, developed based on logical and philosophical paradigms; while the concept of necessity in Islamic theology, based on value and belief interpretations, plays a fundamental role in explaining the cause and effect and the unity of God.The studies conducted specifically show that the apparent conflict between these concepts arises from differences in the scope of application and fundamental understandings, and their correct understanding can help deepen the dialectic between philosophy and theology in religious cognition. In addition to its theoretical richness, this research provides valuable analytical tools for interdisciplinary research in philosophy, theology, and epistemological theories, and can create new horizons for epistemological education and policy-making in the Islamic field مطالعه حاضر به بررسی تفاوت‌های مفهوم وجود در فلسفه اسلامی و مفهوم واجب‌الوجود در کلام اسلامی می‌پردازد و اهمیت آن را در ارتقاء فهم دقیق و منسجم از مباحث الوهیت و جایگاه عقل در نظام‌های دینی و فلسفی نشان می‌دهد. هدف اصلی تحقیق، تحلیل تطبیقی و فلسفی این دو مفهوم به منظور تبیین جایگاه و ویژگی‌های هرکدام در چارچوب‌های معرفتیِ اسلامی است، به گونه‌ای که بتوان از آنها در تقویت استدلال‌های عقلی و کلامی بهره‌مند شد. نتایج مؤثر این مطالعه نشان می‌دهد که وجود در فلسفه اسلامی مفهومی ساخت‌یافته و فراتر از تصور مجرد، بر اساس پارادایم‌های منطقی و فلسفی توسعه یافته است؛ در حالی که مفهوم واجب‌الوجود در کلام اسلامی بر مبنای تفسیرهای ارزشی و اعتقادی، نقش بنیادین در تبیین علت‌العلل و یگانگی خداوند دارد. بررسی‌های صورت‌گرفته به طور خاص نشان می‌دهد که تعارض ظاهری میان این مفاهیم ناشی از تفاوت در حوزه کاربرد و برداشت‌های بنیادی است، و درک صحیح آنها می‌تواند به تعمیق دیالکتیک میان فلسفه و کلام در شناخت‌های دینی کمک کند. این پژوهش، افزون بر غنای نظری، ابزارهای تحلیلی ارزشمندی را برای پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در فلسفه، کلام، و نظریه‌های معرفتی فراهم می‌سازد و می‌تواند افق‌های نوینی برای آموزش و سیاست‌گذاری معرفتی در حوزه اسلامی ایجاد کند. https://hljr.ir/downloadfilepdf/1265729