همایش آروین البرز HLJR 2 3 2026 06 15 Comparative Analysis of the Status and Rights of Victims in Criminal Proceedings in Iranian Law and European Legal Systems with a Focus on the Development of Restorative Justice Institutions and Compensation Mechanisms بررسی تطبیقی جایگاه و حقوق بزه دیده در فرایند دادرسی کیفری در حقوق ایران و نظام های اروپایی با تمرکز بر توسعه نهادهای عدالت ترمیمی و جبران خسارت 400 418 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA اکبر استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران نیما دانشجوی ارشد جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران 2026 06 07 With the transformation of criminal law thought in recent decades, increased attention has been given to the rights and status of victims within the criminal justice process, and victimology has emerged as a significant approach in legal studies. Within this framework, the victim is no longer regarded merely as the object of the crime, but rather as one of the essential elements in the realization of criminal justice. Accordingly, the aim of this study is to examine and clarify the position of victims in the Iranian legal system and to compare it with European legal systems in order to determine the extent of legal protections and guarantees afforded to victims in these systems. This research has been conducted using a descriptive–analytical method with a comparative approach. In this regard, the regulations concerning victims’ rights in the Iranian legal system—particularly the Criminal Procedure Code of 2013—have been examined and compared with the standards recognized in European legal systems, especially Directive 2012/29/EU of the European Parliament and of the Council. The findings indicate that the Criminal Procedure Code of 2013 pays greater attention to the status and rights of victims compared to previous legislation and recognizes certain protections, including the right to information, the right to participate in criminal proceedings, and the possibility of obtaining compensation. However, in comparison with European legal systems, the protections provided are still not sufficiently comprehensive or effective, and certain legislative and practical gaps remain. In light of these findings, it appears that in order to enhance the position of victims within Iran’s criminal justice system, criminal policy should move toward strengthening legal protections, expanding restorative justice mechanisms, institutionalizing criminal mediation, and establishing more effective mechanisms for victim compensation. Such measures could contribute to achieving a balanced model of criminal justice and ensuring more effective support for victims با تحول اندیشه‌های حقوق کیفری در دهه‌های اخیر، توجه به حقوق و جایگاه بزه‌دیدگان در فرآیند عدالت کیفری افزایش یافته و بزه‌دیده‌شناسی به عنوان یکی از رویکردهای مهم در مطالعات حقوقی مطرح شده است. در این چارچوب، بزه‌دیده دیگر صرفاً موضوع جرم تلقی نمی‌شود، بلکه به عنوان یکی از عناصر مهم در تحقق عدالت کیفری مورد توجه قرار می‌گیرد. بر این اساس، هدف این پژوهش بررسی و تبیین جایگاه بزه‌دیده در نظام حقوقی ایران و مقایسه آن با نظام‌های حقوقی اروپایی است تا میزان حمایت‌های قانونی و تضمین حقوق بزه‌دیدگان در این نظام‌ها مشخص شود. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. در این راستا، مقررات مربوط به حقوق بزه‌دیدگان در نظام حقوقی ایران، به ویژه قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، با استانداردهای پذیرفته‌شده در نظام‌های حقوقی اروپایی، به‌ویژه دستورالعمل 2012/29 اتحادیه اروپا، مورد مطالعه و مقایسه قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ نسبت به قوانین پیشین توجه بیشتری به جایگاه و حقوق بزه‌دیده داشته و برخی حمایت‌ها از جمله حق اطلاع، حق مشارکت در فرآیند دادرسی و امکان جبران خسارت را مورد شناسایی قرار داده است. با این حال، در مقایسه با نظام‌های اروپایی، حمایت‌های پیش‌بینی‌شده هنوز از جامعیت و کارآمدی لازم برخوردار نیست و در برخی موارد خلأهای قانونی و اجرایی مشاهده می‌شود. با توجه به یافته‌های پژوهش، به نظر می‌رسد برای ارتقای جایگاه بزه‌دیده در نظام دادرسی کیفری ایران، لازم است سیاست‌های کیفری به سمت تقویت حمایت‌های قانونی، توسعه عدالت ترمیمی، نهادینه‌سازی میانجی‌گری کیفری و پیش‌بینی سازوکارهای مؤثرتر برای جبران خسارت بزه‌دیدگان حرکت کند؛ امری که می‌تواند به تحقق عدالت کیفری متوازن و حمایت مؤثرتر از بزه‌دیدگان منجر شود. /downloadfilepdf/1296724