همایش آروین البرز HLJR 2 4 2026 07 29 The Application of Islamic Jurisprudential Teachings in the Interpretation of the Right of Self-Defence before the International Court of Justice: An Analysis of Article 51 of the United Nations Charter کاربست آموزه های فقه اسلامی در تفسیر دفاع مشروع نزد دیوان بین المللی دادگستری:واکاوی ماده ۵۱ منشور ملل متحد 149 165 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA اکبر استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران ارینا دانشجوی ارشد جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج سنندج، ایران 2026 07 04 The right of self-defense, as the most significant exception to the prohibition on the use of force, occupies a fundamental position in contemporary international law. Nevertheless, ambiguity surrounding the interpretation of concepts such as "armed attack," "necessity," and "proportionality" under Article 51 of the Charter of the United Nations remains one of the principal theoretical and practical challenges associated with this legal institution. Within the literature of international law, the interpretative potential of non-Western legal traditions, particularly Islamic jurisprudence, has received limited systematic and comparative attention. This study aims to examine the interpretative capacities of Imamiyyah (Ja'fari) jurisprudence and Sunni jurisprudence in clarifying the constituent elements of self-defense under Article 51 of the United Nations Charter, with particular emphasis on the jurisprudence of the International Court of Justice (ICJ). The research adopts a descriptive-analytical method based on library research. The findings indicate that although Islamic jurisprudence and international law differ fundamentally in terms of their normative foundations, binding sources, and methods of legal reasoning, they demonstrate considerable functional convergence regarding the requirement of an actual armed attack, the principles of necessity and proportionality, and the limitation of defensive force to what is strictly required. Furthermore, legal doctrines such as repelling an aggressor (Daf' al-Sā'il), the principle of no harm (Lā Ḍarar), necessity, the principle of negation of domination (Nafy al-Sabīl), and the objectives of Islamic law (Maqāṣid al-Sharīʿah) possess significant analytical and interpretative value in facilitating a more precise understanding of the philosophy and constituent elements of self-defense, without replacing the formal sources of international law. The principal contribution of this study lies in proposing an interpretative framework according to which Islamic jurisprudence should not be regarded as an independent source of international legal rules, but rather as an intellectual and interpretative resource for analyzing the concepts embodied in Article 51 of the United Nations Charter. While preserving the coherence of the international legal system's sources, this approach can enrich legal reasoning and promote dialogue among different legal traditions in the interpretation of the right of self-defense. حق دفاع مشروع به عنوان مهم ترین استثنا بر اصل منع توسل به زور، جایگاه بنیادینی در حقوق بین الملل معاصر دارد؛ بااین حال، ابهام در تفسیر مفاهیمی همچون «حمله مسلحانه»، «ضرورت» و «تناسب» در ماده (۵۱) منشور ملل متحد، همچنان از مهم ترین چالش های نظری و عملی این نهاد به شمار می رود. در ادبیات حقوق بین الملل، ظرفیت سنت های حقوقی غیرغربی، به ویژه فقه اسلامی، در تبیین این مفاهیم کمتر به صورت منسجم و تطبیقی بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ظرفیت های تفسیری فقه امامیه و فقه اهل سنت در تبیین عناصر دفاع مشروع مندرج در ماده (۵۱) منشور ملل متحد و با تأکید بر رویه دیوان بین المللی دادگستری، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه فقه اسلامی و حقوق بین الملل از حیث مبانی مشروعیت، منابع الزام آور و روش استدلال تفاوت های بنیادین دارند، اما در سطح کارکردی، همگرایی قابل توجهی میان آن ها در خصوص ضرورت تحقق تجاوز بالفعل، رعایت ضرورت و تناسب و محدود بودن استفاده از زور به میزان لازم وجود دارد. همچنین، قواعدی نظیر دفع صائل، لاضرر، ضرورت، نفی سبیل و مقاصد شریعت، ظرفیت آن را دارند که در مقام منابعی تحلیلی و تکمیلی، به فهم دقیق تر فلسفه و عناصر دفاع مشروع یاری رسانند، بدون آنکه جایگزین منابع رسمی حقوق بین الملل شوند. نوآوری اصلی این پژوهش در ارائه الگویی تفسیری است که بر اساس آن، فقه اسلامی نه به عنوان منبع مستقل ایجاد قواعد حقوق بین الملل، بلکه به عنوان ظرفیتی معرفتی و تفسیری برای تحلیل مفاهیم ماده (۵۱) منشور ملل متحد قابل بهره برداری است. این رویکرد، ضمن حفظ انسجام نظام منابع حقوق بین الملل، می تواند به غنای استدلال های حقوقی و توسعه گفت وگوی میان سنت های مختلف حقوقی در تفسیر نهاد دفاع مشروع کمک کند. /downloadfilepdf/1353433