Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز HLJR HLJR 2 4 2026 08 16 A Jurisprudential and Legal Analysis of Criminal Liability Arising from Omission تحلیل فقهی_حقوقی مسئولیت کیفری ناشی از ترک فعل 199 210 FA Sharareh Naderi College student شراره نادری دانشجو Akbar Hooshyari Assistant professor اکبر هوشیاری استادیار دانشگاه Rayhana Maktabdari College student ریحانا ‌مکتب‌داری دانشجو 2026 07 28 Criminal Liability Arising from Omission: A Study of Imamiyyah Jurisprudence and Iranian Criminal Law Criminal liability arising from an omission (failure to act) is one of the significant topics in general criminal law and penal jurisprudence. In this context, refraining from performing a legal or religious duty, under specific conditions, can lead to the attribution of a criminal result to an individual. Although the principle in Imamiyyah jurisprudence is based on liability arising from an affirmative act, principles such as *Itlaf* (destruction), *Tasbib* (causation), *La Darar* (no harm), the obligation to preserve a protected human life, and the necessity of fulfilling covenants provide the necessary capacity to accept liability arising from an omission. In the statutory law of Iran, the principle of legality of crimes and punishments does not permit the unrestricted expansion of liability. However, in cases where the legislator or authoritative legal sources have mandated a duty to act, failure to do so can become the basis for criminal liability. This article, using a descriptive-analytical method, attempts to examine the jurisprudential and legal foundations, the conditions for the realization, and the challenges in proving criminal liability arising from an omission. Keywords: Omission (failure to act), Criminal Liability, Imamiyyah Jurisprudence, *Tasbib* (Causation), *Itlaf* (Destruction), Customary Causation, Islamic Penal Code. مسئولیت کیفری ناشی از ترک فعل، یکی از مباحث مهم حقوق جزای عمومی و فقه جزایی است که در آن، خودداری از انجام یک تکلیف قانونی یا شرعی، در صورت تحقق شرایطی خاص، میتواند موجب انتساب نتیجهی مجرمانه به شخص شود. در فقه امامیه اگرچه اصل بر مسئولیت ناشی از فعل مثبت است، اما قواعدی مانند اتلاف، تسبیب، لاضرر، وجوب حفظ نفس محترمه و لزوم وفای به عهد ظرفیت لازم را برای پذیرش مسئولیت ناشی از ترک فعل فراهم میسازد. در حقوق موضوعهی ایران نیز اصل قانونی بودنِ جرم و مجازات، اجازهی توسعهی بیضابطهی مسئولیت را نمیدهد؛ اما در مواردی که قانونگذار یا منابع معتبر حقوقی تکلیف به فعل را مقرر کرده باشد، ترک آن میتواند منشأ مسئولیت کیفری باشد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی سعی دارد مبانی فقهی و حقوقی، شرایط تحقق و چالشهای اثبات مسئولیت کیفری ناشی از ترک فعل را بررسی کند. کلیدواژهها: ترک فعل، مسئولیت کیفری، فقه امامیه، تسبیب، اتلاف، سببیت عُرفی، قانون مجازات اسلامی. https://hljr.ir/downloadfilepdf/1443348