Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز HLJR فصلنامه پژوهش های نوین در علوم انسانی و حقوق HLJR 2 4 2026 08 21 "A Comparative Study of the Rule of Iḥṣān (Legal Fortification) in the Five Schools of Islamic Jurisprudence: A Review Study in Islamic Criminal Jurisprudence بررسی تطبیقی قاعده احصان در مذاهب خمسه: مطالعه ای مروری در فقه جزایی اسلام 428 448 FA Akbar Hooshiyari "Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, Sanandaj, Iran" اکبر هوشیاری استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران Mahtab Hosseinabadi "M.A. Student in Criminal Law, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, Sanandaj, Iran" مهتاب حسین آبادی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران 2026 08 02 The rule of Iḥṣān, as one of the fundamental principles of Islamic criminal jurisprudence, plays a decisive role in aggravating the punishment for certain offenses. This rule, which refers to the state of being married and having access to a spouse, directly affects the punishment for crimes such as adultery (zinā), sodomy (liwāṭ), and false accusation of adultery (qadhf). Despite the widespread application of this rule in the jurisprudence of Islamic schools of thought, its concept, conditions of realization, and effects are accompanied by considerable differences among various schools. This research aims to conduct a comparative study of the rule of Iḥṣān in the Five Schools of Islamic Jurisprudence (Imāmiyyah, Ḥanafī, Mālikī, Shāfi'ī, and Ḥanbalī) and to analyze its foundations, conditions, and effects. The research method is library-based and review-oriented with an analytical approach, and the data have been collected through the examination of authoritative jurisprudential and legal-theoretical sources. The findings of the research indicate that jurists of different schools agree on the principle of the rule and its necessity; however, they differ in the definition of Iḥṣān, its conditions of realization, and its instances. Imāmiyyah jurists, by accepting temporary marriage (mut'ah) as one of the instances of Iḥṣān, offer a broader definition, whereas Sunni jurists generally do not consider temporary marriage as giving rise to Iḥṣān. These differences stem from variations in jurisprudential principles and methods of legal deduction (ijtihād) and can influence contemporary legal systems and criminal policy-making in Islamic countries. قاعده احصان به عنوان یکی از قواعد بنیادین فقه جزایی اسلام، نقش تعیین کننده ای در تشدید مجازات برخی جرایم دارد. این قاعده که به وضعیت تأهل و دسترسی به همسر اشاره دارد، بر مجازات جرایمی مانند زنا، لواط و قذف تأثیر مستقیم می گذارد. با وجود کاربرد گسترده این قاعده در فقه مذاهب اسلامی، مفهوم، شرایط تحقق و آثار آن در مذاهب مختلف با اختلافات قابل توجهی همراه است. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی قاعده احصان در مذاهب خمسه (امامیه، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) و تحلیل مبانی، شرایط و آثار آن انجام شده است. روش پژوهش از نوع کتابخانه ای و مروری با رویکرد تحلیلی بوده و داده ها از طریق بررسی منابع فقهی و اصولی معتبر گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقهای مذاهب مختلف در اصل قاعده و لزوم آن اتفاق نظر دارند، اما در تعریف احصان، شرایط تحقق و مصادیق آن اختلافاتی دارند. فقهای امامیه با پذیرش ازدواج موقت به عنوان یکی از مصادیق احصان، تعریف گسترده تری ارائه می دهند، در حالی که فقهای اهل سنت عمدتاً ازدواج موقت را موجب احصان نمی دانند. این اختلافات به تفاوت در مبانی اصولی و روش های استنباط بازمی گردد و می تواند در نظام های حقوقی معاصر و سیاست گذاری کیفری کشورهای اسلامی تأثیرگذار باشد. https://hljr.ir/downloadfilepdf/1452391