Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز HLJR فصلنامه پژوهش های نوین در علوم انسانی و حقوق HLJR 2 4 2026 08 22 The Status of the "Principle of Benevolence" in Exemption from Liability for Damages جایگاه قاعده احسان در معافیت از مسئولیت جبران خسارات 394 414 FA Mostafa Ahmadi Master of Laws (LL.M.), Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, Sanandaj, Iran مصطفی احمدی کارشناسی ارشد، رشته حقوق، گرایش کیفری و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران 2026 07 30 The "Principle of Benevolence" (*Qa'idat al-Ihsan*) is a significant rule in Islamic jurisprudence; under this principle, a person who acts with benevolent intent to assist another—and whose actions inadvertently result in harm or expense to that other party—should not, in principle, be held liable in the same manner as a tortfeasor. Beyond its jurisprudential standing, this principle holds considerable potential within the Iranian legal system for elucidating instances where liability is waived or civil liability is limited.The central issue of this research is to examine the status and scope of the "Rule of Benevolence" (*Qa'idat al-Ihsan*) regarding the exemption of a benefactor from liability for damages, and to elucidate the conditions under which liability for harm caused may be negated based on this rule. Employing a descriptive-analytical method and drawing upon jurisprudential and legal sources as well as relevant regulations, the present study investigates the foundations, conditions, and effects of applying the Rule of Benevolence.Research findings indicate that the principle of *Ihsan* (benevolent action) is not established merely by a claim of good intentions; rather, its application requires specific conditions, including a benevolent intent, the absence of malicious motive, adherence to customary standards of conduct, and a logical nexus between the benevolent act and the resulting harm. Furthermore, while the *Ihsan* rule may serve as a basis for absolving a party of liability and exempting them from compensating for damages, its scope is not absolute; instances of transgression, negligence, fault, or conduct exceeding customary limits preclude reliance on the rule to avoid liability.Accordingly, the "principle of benevolence" (or *Ihsan*) can be regarded as a significant basis for moderating civil liability; by striking a balance between protecting the injured party and safeguarding altruistic conduct, it prevents the imposition of disproportionate liability on benevolent individuals. The research findings indicate that precisely defining the conditions and scope of this principle’s application can play a pivotal role in interpreting civil liability regulations and determining instances where there is an exemption from the obligation to compensate for damages. قاعده احسان از قواعد مهم فقه اسلامی است که بر مبنای آن، شخصی که با انگیزه نیکوکارانه و به قصد یاری رسانی به دیگری اقدام می کند، در شرایطی که رفتار وی متضمن ورود زیان یا هزینه ای برای دیگری باشد، اصولاً نباید همانند عامل زیان زننده مسئول شناخته شود. این قاعده، افزون بر جایگاه فقهی، در نظام حقوقی ایران نیز از ظرفیت قابل توجهی برای تبیین موارد رفع ضمان و محدودسازی مسئولیت مدنی برخوردار است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی جایگاه و حدود تأثیر قاعده احسان در معافیت شخص نیکوکار از مسئولیت جبران خسارات و تبیین شرایطی است که می توان بر اساس این قاعده، ضمان ناشی از ورود زیان را منتفی دانست. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره گیری از منابع فقهی، حقوقی و مقررات مرتبط، به بررسی مبانی، شرایط و آثار اجرای قاعده احسان می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که احسان صرفاً با ادعای قصد خیر محقق نمی شود، بلکه تحقق آن مستلزم وجود شرایطی از جمله قصد نیکوکارانه، فقدان انگیزه سوء، رعایت حدود متعارف رفتار و وجود رابطه منطقی میان اقدام احسانی و زیان ایجادشده است. همچنین، قاعده احسان در مواردی می تواند به عنوان مبنایی برای رفع ضمان و معافیت از جبران خسارت مورد استناد قرار گیرد؛ با این حال، قلمرو آن مطلق نبوده و در صورت تعدی، تفریط، تقصیر یا خروج رفتار از حدود متعارف، امکان استناد به قاعده برای رفع مسئولیت منتفی خواهد بود. بر این اساس، قاعده احسان را می توان یکی از مبانی مؤثر در تعدیل مسئولیت مدنی دانست که با ایجاد تعادل میان حمایت از زیان دیده و حمایت از رفتارهای خیرخواهانه، از تحمیل مسئولیت نامتناسب بر اشخاص نیکوکار جلوگیری می کند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که شناسایی دقیق شرایط و حدود اعمال این قاعده می تواند در تفسیر مقررات مسئولیت مدنی و تعیین موارد معافیت از جبران خسارت نقش مؤثری داشته باشد. https://hljr.ir/downloadfilepdf/1532173