Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز HLJR فصلنامه پژوهش‌های نوین در علوم انسانی و حقوق HLJR 2 4 2026 11 12 The Legal Limits of Commercial Space Resource Extraction by Private Entities under the Moon Agreement and the Artemis Accords حدود مشروعیت حقوقی استخراج تجاری منابع فضایی توسط اشخاص خصوصی در پرتو موافقت نامه ماه و توافق نامه های آرتمیس 783 803 FA Mohammadreza Solgi Legal Apprentice, MA. International Law , Department of International Trade Law , Faculty of Law , Islamic Azad University , Tehran Central Branch , Tehran, Iran محمدرضا سلگی کارآموز وکالت ، کارشناسی ارشد حقوق بین الملل ، گروه حقوق تجارت بین الملل ، دانشکده حقوق ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران ، ایران Reza Ghaffari Legal Apprentice, MA. International Law , Department of International Trade Law , Faculty of Law , Islamic Azad University , Tehran Central Branch , Tehran, Iran رضا غفاری کارآموز وکالت ، کارشناسی ارشد حقوق بین الملل ، گروه حقوق تجارت بین الملل ، دانشکده حقوق ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران ، ایران 2026 10 23 This article examines the legal limits on States authorizing private entities to commercially extract resources from the Moon and other celestial bodies. It distinguishes three questions that are often conflated: the permissibility of the activity, the lawfulness of a particular operation, and the acquisition of private rights in material severed from its natural location. Using doctrinal treaty analysis, Articles 31 and 32 of the Vienna Convention on the Law of Treaties, and a comparative study of the United States, Luxembourg, Japan and Australia, the article argues that extraction is not conceptually identical to territorial appropriation, but that distinction neither creates an automatic licence to mine nor establishes an unrestricted proprietary title. Article VI of the Outer Space Treaty links State responsibility for national activities with prior authorization and continuing supervision, while Articles I, II, IX and XI provide substantive limits. For Moon Agreement parties, Article 11 prohibits appropriation of the Moon and ownership of natural resources in place, requires the establishment of an international regime when exploitation is about to become feasible, and identifies equitable sharing as an objective of that regime; it does not expressly formulate a blanket moratorium on every extraction activity before the regime exists. The Artemis Accords are political commitments and cannot amend treaty obligations. The article proposes a seven-gate, lifecycle-based test addressing treaty status, resource classification, effects on non-appropriation and access, authorization and supervision, due regard and environmental protection, jurisdiction and responsibility, and cooperation and benefit-sharing. هدف این مقاله تعیین حدود حقوقیِ اختیار دولت ها در صدور مجوز برای استخراج تجاری منابع ماه و دیگر اجرام آسمانی به وسیله اشخاص خصوصی است. مسئله صرفاً این نیست که آیا استخراج با ممنوعیت تملک ملی سازگار است؛ بلکه باید میان جواز فعالیت، اعتبار عملیات مشخص و ایجاد حق خصوصی نسبت به ماده جداشده از بستر طبیعی تمایز گذاشت. پژوهش با روش دکترینال، تفسیر معاهدات بر اساس مواد ۳۱ و ۳۲ کنوانسیون وین و تحلیل تطبیقی چهار نظام ایالات متحده، لوکزامبورگ، ژاپن و استرالیا انجام شده است. یافته اصلی آن است که استخراج از حیث مفهومی مساوی تملک سرزمینی نیست اما این تمایز نه مجوز خودکار استخراج است و نه مبنای کافی برای شناسایی مالکیت مطلق. ماده ۶ معاهده فضای ماورای جو، مسئولیت بین المللی دولت برای فعالیت های ملی و الزام به مجوزدهی و نظارت مستمر را به یک تعهد تنظیم گریِ پویا پیوند می دهد؛ مواد ۱، ۲، ۹ و ۱۱ همان معاهده حدود ماهوی این اختیار را تعیین می کنند. موافقت نامه ماه برای دولت های عضو تعهدات خاصی درباره منابع «در جای خود»، ایجاد رژیم بین المللی در آستانه امکان پذیری بهره برداری و تسهیم منصفانه منافع در چارچوب آن رژیم مقرر می کند، بی آنکه در متن ماده ۱۱ ممنوعیت زمانیِ صریح و عامی برای هرگونه استخراج پیش از تأسیس رژیم بیان کرده باشد. توافق نامه های آرتمیس نیز به عنوان تعهد سیاسی و نه معاهده مستقل، نمی توانند تعهدات معاهده ای را تغییر دهند. مقاله در پایان «آزمون هفت محوری» را پیشنهاد می کند که وضعیت معاهده ای دولت، ماهیت منبع، آثار انحصاری عملیات، کفایت نظارت، توجه مقتضی و حفاظت محیطی، مسئولیت و صلاحیت و تعهدات همکاری و توزیع منافع را به صورت مرحله ای می سنجد. https://hljr.ir/downloadfilepdf/1663671