همایش آروین البرز HLJR 2 1 2025 12 02 Comparative Analysis of Smart Contracts and Its Effects on Civil Liability of Parties in the Iranian Legal System, Common Law and International Trade Law (Lex Mercatoria) with a Focus on the Challenges of Digital Compensation تحلیل تطبیقی قراردادهای هوشمند و آثار آن بر مسئولیت مدنی طرفین در نظام حقوقی ایران، کامن‌لا و حقوق تجارت بین‌الملل (Lex Mercatoria) با تمرکز بر چالش‌های جبران خسارت دیجیتال 85 106 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA حسین کارشناسی رشته حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، مرودشت، ایران. نجمه پژوهشگر دوره دکتری حقوقخصوصی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. (مدرس دانشگاه آزاد). 2025 11 26 The evolution of blockchain technologies and the spread of smart contracts have presented the traditional structure of contract and civil liability with conceptual and functional challenges. In this study, with the aim of explaining a comparative framework for analyzing civil liability arising from the automatic execution of obligations, three legal systems of Iran, Common Law, and Lex Mercatoria were examined to clarify how each of these systems deals with code errors, technical malfunctions, oracle data, and digital damages. The research method is based on an analytical-comparative study, and the data was extracted through a review of legal documents, case law, international trade principles, and specialized texts in the field of legal technology, and then analyzed based on a comparative approach in four axes: determining liability and risk allocation, dynamic monitoring, designing digital compensation solutions, and compliance with security standards. The research findings show that due to the traditional structure of civil rules, Iranian law faces conceptual limitations in determining fault, causation, and exercising options in the face of the automatic and immutable nature of smart contracts, and requires developmental interpretation and regulation of specific regulations. In contrast, the common law system, with its procedural flexibility, acceptance of code as a means of expressing will, development of the standard of conventional programmer behavior, and the possibility of off-chain compensation, has been able to provide a practical mechanism for managing the risk of smart contracts. Also, Lex Mercatoria, relying on freedom of will, technical customs, and contractual allocation of risk, shows the greatest compatibility with the blockchain ecosystem and creates a suitable environment for accepting digital damages. The overall conclusion of the research is that no system alone provides a complete answer, and combining the principles of the three aforementioned systems can provide a comprehensive framework for the civil liability of smart contracts in Iran, which is based on risk allocation, dynamic monitoring, digital compensation, and compliance with technical standards. تحول فناوری‌های بلاک‌چین و گسترش قراردادهای هوشمند، ساختار سنتی قرارداد و مسئولیت مدنی را با چالش‌های مفهومی و کارکردی مواجه کرده است. در این پژوهش با هدف تبیین چارچوبی تطبیقی برای تحلیل مسئولیت مدنی ناشی از اجرای خودکار تعهدات، سه منظومه حقوقی ایران، کامن‌لا و Lex Mercatoria مورد بررسی قرار گرفته تا روشن شود که هر یک از این نظام‌ها چگونه با خطاهای کد، اختلالات فنی، داده‌های اوراکل و خسارات دیجیتال برخورد می‌کنند. روش تحقیق مبتنی بر مطالعه تحلیلی – تطبیقی است و داده‌ها از طریق بررسی اسناد قانونی، رویه قضایی، اصول بین‌المللی تجارت و متون تخصصی حوزه فناوری حقوق استخراج شده و سپس بر اساس رویکرد تطبیقی در چهار محور تعیین مسئولیت و تخصیص ریسک، نظارت پویا، طراحی راهکارهای جبران خسارت دیجیتال و تطبیق با استانداردهای امنیتی تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حقوق ایران به دلیل ساختار سنتی قواعد مدنی، در مواجهه با ماهیت خودکار و تغییرناپذیر قراردادهای هوشمند با محدودیت‌های مفهومی در احراز تقصیر، سببیت و اعمال خیارات مواجه است و نیازمند تفسیر توسعه‌ای و تنظیم مقررات خاص است. در مقابل، نظام کامن‌لا با انعطاف رویه‌ای، پذیرش کد به‌عنوان ابزار ابراز اراده، توسعه معیار رفتار متعارف برنامه‌نویس و امکان جبران آف‌چین توانسته سازوکاری عملی برای مدیریت ریسک قراردادهای هوشمند فراهم کند. همچنین Lex Mercatoria با تکیه بر آزادی اراده، عرف‌های فنی و تخصیص قراردادی ریسک، بیشترین سازگاری را با زیست‌جهان بلاک‌چین نشان می‌دهد و زمینه مناسبی برای پذیرش خسارات دیجیتال ایجاد می‌کند. نتیجه‌گیری کلی پژوهش آن است که هیچ نظامی به تنهایی پاسخ کامل ارائه نمی‌دهد و تلفیق اصول سه منظومه یادشده می‌تواند چارچوبی جامع برای مسئولیت مدنی قراردادهای هوشمند در ایران فراهم آورد که بر تخصیص ریسک، نظارت پویا، جبران دیجیتال و رعایت استانداردهای فنی مبتنی است. /downloadfilepdf/812408