همایش آروین البرز HLJR 2 1 2025 12 07 A Comparative Study on the Principle of Sovereignty of Will in Electronic Contracts and Smart Contracts مطالعه تطبیقی بر اصل حاکمیت اراده بر قراردادهای الکترونیک و قراردادهای هوشمند 107 122 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA ساغر کارشناسی رشته حقوق، دانشگاه ازاد اسلامی واحد شیراز، شیراز، ایران. نجمه پژوهشگر دوره دکتری حقوقخصوصی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. (مدرس دانشگاه آزاد). 2025 12 01 The expansion of digital technologies and the transition from paper contracts to electronic contracts and ultimately smart contracts based on blockchain are considered one of the most important developments in the field of contract law of the 21st century. The principle of the rule of will, which is the foundation of the contractual system in classical law, has faced fundamental questions and challenges with the emergence of these technologies; including how “will” is formed in smart contracts that are designed based on self-executing codes, how it is interpreted, and what is its position against the automatic and unstoppable execution of obligations. The purpose of the present study is to conduct a comparative analysis and explain the position of the principle of the rule of will in two different contexts, namely electronic contracts and smart contracts, in order to clarify to what extent the traditional rules governing will can be extended to these types of contracts or whether they require conceptual redefinition and reconstruction. The research method is descriptive-analytical and based on library study and review of international documents, Iranian laws, European Union and emerging legal practices. In the first part, the elements of will formation in electronic contracts and the impact of digital tools such as electronic signatures, remote consent and information asymmetry are examined. In the second part, focusing on smart contracts, issues such as will in the form of code, conversion of the parties' intentions into machine algorithms, challenges of errors in coding, difficulty of interpretation and limitation of the possibility of deviation from initial decisions are analyzed. The research findings show that although electronic contracts still fully fit into the traditional framework of the principle of the sovereignty of will, smart contracts, due to their self-executing nature, inflexibility in interpretation and the prominent role of technological intermediaries, replace dynamic human will with a kind of "minimal and a priori will". In conclusion, it is concluded that contract law requires a review of existing rules and the creation of new supportive, interpretative, and regulatory frameworks to maintain a balance between innovation and ensuring the freedom of will of the parties in emerging digital platforms. گسترش فناوری‌های دیجیتال و عبور از قراردادهای کاغذی به سمت قراردادهای الکترونیک و نهایتاً قراردادهای هوشمند مبتنی بر بلاک‌چین، یکی از مهم‌ترین تحولات قرن بیست‌ویکم در عرصۀ حقوق قراردادها محسوب می‌شود. اصل حاکمیت اراده که شالودۀ نظام قراردادی در حقوق کلاسیک است، با ظهور این فناوری‌ها با پرسش‌ها و چالش‌های اساسی روبه‌رو شده است؛ از جمله اینکه در قراردادهای هوشمند که بر پایۀ کُدهای خوداجرا طراحی می‌شوند، «اراده» چگونه شکل می‌گیرد، چگونه تفسیر می‌شود، و جایگاه آن در برابر اجرای خودکار و غیرقابل‌توقف تعهدات چیست. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی و تبیین جایگاه اصل حاکمیت اراده در دو بستر متفاوت یعنی قراردادهای الکترونیک و قراردادهای هوشمند است تا روشن شود در چه حد می‌توان قواعد سنتی حاکم بر اراده را به این نوع قراردادها تسری داد یا آن‌ها نیازمند بازتعریف و بازسازی مفهومی‌اند. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی‌بر مطالعۀ کتابخانه‌ای و بررسی اسناد بین‌المللی، قوانین ایران، اتحادیه اروپا و رویه‌های حقوقی نوظهور است. در بخش نخست، ارکان تشکیل اراده در قراردادهای الکترونیک و تأثیر ابزارهای دیجیتال مانند امضاهای الکترونیکی، رضایت از راه دور و عدم‌تقارن اطلاعات بررسی شده است. در بخش دوم، با تمرکز بر قراردادهای هوشمند، مباحثی همچون اراده در قالب کد، تبدیل قصد طرفین به الگوریتم‌های ماشینی، چالش‌های خطا در کدنویسی، دشواری تفسیر و محدودیت امکان عدول از تصمیمات اولیه تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه قراردادهای الکترونیک همچنان به‌طور کامل در چهارچوب سنتی اصل حاکمیت اراده می‌گنجند، اما قراردادهای هوشمند به دلیل ماهیت خوداجرا، عدم انعطاف در تفسیر، و نقش پررنگ واسطه‌های فناورانه، نوعی «اراده حداقلی و پیشینی» را جایگزین اراده پویای انسانی می‌کنند. در جمع‌بندی، نتیجه گرفته می‌شود که حقوق قراردادها نیازمند بازنگری در قواعد موجود و ایجاد چارچوب‌های حمایتی، تفسیری و نظارتی جدید برای حفظ تعادل میان نوآوری و تضمین آزادی اراده طرفین در بسترهای دیجیتال نوظهور است. /downloadfilepdf/833958