اطلاعات شناسنامه‌ای نشریه

فعالیت پلتفرم‌های تجارت الکترونیک در ایران با چالش‌های حقوقی عمیقی در حوزه مسئولیت مدنی و قراردادی مواجه است. این پژوهش با هدف تحلیل مبانی مسئولیت پلتفرم‌ها در حقوق ایران و تطبیق آن با مقررات نوین اتحادیه اروپا (Digital Services Act) انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و با بررسی منابع کتابخانه‌ای و اسناد قانونی، به‌ویژه قانون تجارت الکترونیک ایران و DSA، به تحلیل داده‌ها پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران عمدتاً بر مبنای مسئولیت مبتنی بر تقصیر و حاکمیت اراده در قراردادها استوار است، در حالی که DSA با پذیرش مسئولیت مبتنی بر ریسک سیستمی، تعهدات پیشگیرانه و شفافیت الگوریتمی را الزامی می‌کند. در حوزه مسئولیت قراردادی، شروط غیرمنصفانه در ایران عمدتاً با قواعد عمومی قراردادها و قانون حمایت از مصرف‌کننده محدود می‌شوند، اما DSA با الزام به «شرایط خدمات منصفانه» کنترل مستقیم‌تری اعمال می‌کند. در مسئولیت مدنی، ماده ۵۲ قانون تجارت الکترونیک ایران مصونیت پلتفرم را در صورت عدم علم می‌پذیرد، ولی DSA با تعریف «وظیفه مراقبت حرفه‌ای» این مصونیت را مشروط به اجرای تدابیر نظارتی فعال کرده است. نتیجه‌گیری حاکی از آن است که حقوق ایران برای هم‌سویی با استانداردهای جهانی نیازمند اصلاحاتی چون تعریف صریح «واسطه خدمات دیجیتال»، توسعه مسئولیت مبتنی بر ریسک، الزام به شفافیت الگوریتمی و تقویت دکترین نمایندگی الکترونیکی است. این تحولات تقنینی می‌تواند تعادل مطلوبی بین نوآوری پلتفرم‌ها و حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و اشخاص ثالث برقرار سازد.

مسئولیت مدنی مسئولیت قراردادی پلتفرم تجارت الکترونیک Digital Services Act حقوق ایران.