گسترش فناوری‌های دیجیتال و شکل‌گیری فضای مجازی، بسیاری از مفاهیم سنتی حقوق مالکیت فکری به‌ویژه حق مؤلف را با تحولات اساسی مواجه کرده است. در گذشته، تولید و توزیع آثار فکری عمدتاً در قالب‌های مادی انجام می‌شد و امکان کنترل بهره‌برداری از آثار تا حد زیادی وجود داشت، اما در محیط دیجیتال تکثیر و انتشار آثار با هزینه‌ای اندک و سرعتی بسیار بالا امکان‌پذیر شده و مرزهای جغرافیایی در دسترسی به محتوا تا حد زیادی از میان رفته است. این وضعیت موجب شده است که مفاهیم بنیادینی مانند اصالت، خلاقیت و مالکیت که پایه‌های اصلی نظام حقوق مؤلف را تشکیل می‌دهند، با چالش‌ها و ابهام‌های جدیدی روبه‌رو شوند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر تحلیل فقهی ـ حقوقی حق مؤلف در بستر فضای مجازی و بازاندیشی در مفاهیم اصالت، خلاقیت و مالکیت در عصر دیجیتال است تا روشن شود که نظام حقوقی و فقهی چگونه می‌تواند با تحولات فناوری سازگار شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، شامل کتب، مقالات علمی و اسناد حقوقی مرتبط با حقوق مالکیت فکری و مبانی فقه اسلامی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فضای مجازی ساختار سنتی حمایت از آثار فکری را دگرگون کرده و شرایطی را ایجاد کرده است که در آن تولید محتوای ترکیبی، بازآفرینی آثار پیشین و استفاده از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی تشخیص مرزهای اصالت و خلاقیت را دشوارتر ساخته است. همچنین مفهوم مالکیت در حوزه دارایی‌های فکری از الگوی سنتی مالکیت بر اشیای مادی فاصله گرفته و بیشتر به سمت کنترل دسترسی و مدیریت بهره‌برداری از آثار دیجیتال حرکت کرده است. از منظر فقه اسلامی نیز اگرچه مفهوم مالکیت فکری به شکل صریح در متون کلاسیک مطرح نشده، اما قواعدی مانند قاعده سلطنت، احترام مال و قاعده لاضرر می‌توانند مبنایی برای حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار فکری فراهم آورند. در نتیجه می‌توان گفت که نظام حقوق مؤلف در عصر دیجیتال نیازمند بازاندیشی و تفسیر مجدد مفاهیم بنیادین خود است تا تعادلی میان حمایت از حقوق پدیدآورندگان و تضمین دسترسی عمومی به دانش و اطلاعات در فضای مجازی برقرار شود.

حق مؤلف مالکیت فکری فضای مجازی اصالت و خلاقیت فقه اسلامی