گسترش سریع فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در دهه‌های اخیر، ابعاد مختلف زندگی اجتماعی، اقتصادی و حقوقی را تحت تأثیر قرار داده و در کنار مزایای گسترده، چالش‌های تازه‌ای نیز برای نظام‌های حقوقی به‌ویژه حقوق کیفری ایجاد کرده است. استفاده از سامانه‌های هوشمند در حوزه‌هایی مانند تولید محتوا، تصمیم‌گیری خودکار، تحلیل داده‌های کلان و تعاملات دیجیتال، زمینه بروز گونه‌های جدیدی از رفتارهای مجرمانه را فراهم کرده که تحلیل و پاسخ‌دهی به آن‌ها در چارچوب مفاهیم سنتی حقوق کیفری با دشواری‌هایی همراه است. از این‌رو، بررسی چالش‌های حقوق کیفری در مواجهه با جرائم مبتنی بر هوش مصنوعی به یکی از موضوعات مهم در مطالعات حقوقی معاصر تبدیل شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین مهم‌ترین چالش‌های حقوق کیفری در مواجهه با جرائم مبتنی بر هوش مصنوعی و تحلیل رویکردهای حقوقی موجود برای مدیریت این پدیده نوظهور است. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از روش مطالعه کتابخانه‌ای انجام شده است. در این راستا، مقالات علمی، منابع حقوقی و مطالعات پژوهشی مرتبط با موضوع هوش مصنوعی و حقوق کیفری مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و تلاش شده است با رویکردی تحلیلی، مهم‌ترین مسائل نظری و عملی در این حوزه شناسایی و طبقه‌بندی شود. همچنین با استفاده از رویکرد تطبیقی، برخی سیاست‌ها و رویکردهای اتخاذ شده در نظام‌های حقوقی مختلف مورد توجه قرار گرفته است تا تصویر روشن‌تری از شیوه‌های مواجهه حقوق کیفری با این نوع جرائم ارائه شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جرائم مبتنی بر هوش مصنوعی چالش‌های متعددی را در حوزه‌هایی همچون تعیین فاعل جرم، احراز عنصر روانی، اثبات رابطه علیت و فرآیند کشف و اثبات جرم ایجاد کرده‌اند. پیچیدگی الگوریتم‌ها، ماهیت خودیادگیر برخی سامانه‌های هوشمند و ساختار چندعاملی فرآیندهای فناورانه، موجب شده است که انتساب رفتار مجرمانه به یک شخص مشخص با دشواری‌های جدی مواجه شود. همچنین بررسی رویکردهای تطبیقی نشان می‌دهد که بسیاری از نظام‌های حقوقی در تلاش‌اند با ترکیبی از اصلاحات تقنینی، تنظیم‌گری پیشگیرانه و تقویت نظارت بر فناوری، چارچوبی مناسب برای مدیریت مخاطرات هوش مصنوعی ایجاد کنند.

هوش مصنوعی جرائم سایبری مسئولیت کیفری چالش‌های حقوقی سیاست جنایی