اطلاعات شناسنامه‌ای نشریه

با تحول اندیشه‌های حقوق کیفری در دهه‌های اخیر، توجه به حقوق و جایگاه بزه‌دیدگان در فرآیند عدالت کیفری افزایش یافته و بزه‌دیده‌شناسی به عنوان یکی از رویکردهای مهم در مطالعات حقوقی مطرح شده است. در این چارچوب، بزه‌دیده دیگر صرفاً موضوع جرم تلقی نمی‌شود، بلکه به عنوان یکی از عناصر مهم در تحقق عدالت کیفری مورد توجه قرار می‌گیرد. بر این اساس، هدف این پژوهش بررسی و تبیین جایگاه بزه‌دیده در نظام حقوقی ایران و مقایسه آن با نظام‌های حقوقی اروپایی است تا میزان حمایت‌های قانونی و تضمین حقوق بزه‌دیدگان در این نظام‌ها مشخص شود. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. در این راستا، مقررات مربوط به حقوق بزه‌دیدگان در نظام حقوقی ایران، به ویژه قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، با استانداردهای پذیرفته‌شده در نظام‌های حقوقی اروپایی، به‌ویژه دستورالعمل 2012/29 اتحادیه اروپا، مورد مطالعه و مقایسه قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ نسبت به قوانین پیشین توجه بیشتری به جایگاه و حقوق بزه‌دیده داشته و برخی حمایت‌ها از جمله حق اطلاع، حق مشارکت در فرآیند دادرسی و امکان جبران خسارت را مورد شناسایی قرار داده است. با این حال، در مقایسه با نظام‌های اروپایی، حمایت‌های پیش‌بینی‌شده هنوز از جامعیت و کارآمدی لازم برخوردار نیست و در برخی موارد خلأهای قانونی و اجرایی مشاهده می‌شود. با توجه به یافته‌های پژوهش، به نظر می‌رسد برای ارتقای جایگاه بزه‌دیده در نظام دادرسی کیفری ایران، لازم است سیاست‌های کیفری به سمت تقویت حمایت‌های قانونی، توسعه عدالت ترمیمی، نهادینه‌سازی میانجی‌گری کیفری و پیش‌بینی سازوکارهای مؤثرتر برای جبران خسارت بزه‌دیدگان حرکت کند؛ امری که می‌تواند به تحقق عدالت کیفری متوازن و حمایت مؤثرتر از بزه‌دیدگان منجر شود.

بزه دیده عدالت ترمیمی جبران خسارت قانون ایین دادرسی کیفری نظام های اروپایی