قصاص و اعدام از مهم ترین ضمانت اجراهای سالب حیات در نظام های کیفری اسلامی مبتنی بر شریعت به شمار می روند که همواره در کانون مباحث فقهی، حقوقی و سیاست جنایی قرار داشته اند . اگرچه در عرف عمومی این دو مفهوم گاه مترادف تلقی می شوند، اما از منظر فقهی و حقوقی دارای ماهیت، مبانی و آثار متفاوتی هستند. قصاص در فقه اسلامی عمدتا به عنوان حقی خصوصی ـ عمومی با کارکرد عدالت ترمیمی،بازدارندگی و حمایت از نظم اجتماعی شناخته میشود و اعدام بیشتر در قالب مجازات سالب حیات در جرایم حدی ، تعزیری و یا در موارد خاص قانونی مطرح میگردد .مسئله اصلی این پژوهش، بررسی تطبیقی مبانی فقهی و حقوقی قصاص و اعدام در فقه امامیه و مذاهب چهارگانه اهل سنت و تحلیل انعکاس این مبانی در قوانین کیفری ایران است.این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و روش تطبیقی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای ، در پی پاسخ به این پرسش است که مبانی مشروعیت، قلمرو اجرا ، شرایط اثبات، نقش بزه دیده و اولیای دم و نسبت حق الله و حق الناس در نهاد قصاص و اعدام در میان مکاتب فقهی اسلامی چه تفاوت ها واشتراک هایی دارد و این اختلافات چگونه در سیاست کیفری ایران بازتاب یافته است.این پژوهش مبانی فقهی و حقوقی قصاص و اعدام را در فقه امامیه و مذاهب چهارگانه اهل سنت (حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) مورد بررسی قرار داده و سپس انعکاس این دیدگاه ها را در قوانین کیفری جمهوری اسلامی ایران تحلیل می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که اگر چه اصل مشروعیت قصاص در فقه امامیه و مذاهب چهارگانه اهل سنت مورد اتفاق است، ولی در مبانی نظری ، شرایط تحقق، گستره اعمال ، نحوه اثبات و اثار گذشت اولیای دم تفاوت هایی قابل ملاحظه وجود دارد.همچنین در حقوق کیفری ایران ، نهاد قصاص بیش از آنکه صرفا یک ابزار کیفری باشد ، برامده از ترکیبی از مبانی فقه امامیه ، ملاحظات تقنینی و ضرورت های نظم عمومی است ؛ در حالیکه اعدام در برخی موارد فراتر از چارچوب سنتی قصاص، در حوزه حدود و تعزیرات نیز توسعه یافته است .درهمه مذاهب اسلامی مشروعیت قصاص را بر پایه نصوص قرآن و سنت پذیرفته اند،همچنین اعدام از حیث ماهیت با قصاص تفاوت بنیادین دارد. قانون مجازات اسلامی ایران نیز عمدتاً مبتنی بر مبانی فقه امامیه تدوین شده است.در نهایت پژوهش حاضر نشان میدهد که مطالعه تطبیقی این دو نهاد میتواند در فهم بهتر ساختار عدالت کیفری اسلامی و ارزیابی انتقادی سیاست جنایی ایران نقش مهمی ایفا کند .

قصاص اعدام فقه امامیه مذاهب چهارگانه اهل سنت حق الناس حق الله حقوق کیفری ایران.