مسئولیت کیفری یکی از مهم ترین نهادهای حقوق کیفری است که تعیین می کند چه زمانی شخص در برابر رفتار مجرمانه خود پاسخگو خواهد بود. تحقق مسئولیت کیفری مستلزم وجود شرایطی مانند قابلیت انتساب رفتار، اراده، اختیار، آگاهی و برخورداری از قدرت تشخیص است. نظام های حقوقی مختلف با توجه به مبانی فکری و فرهنگی خود، معیارهای متفاوتی برای تحقق مسئولیت کیفری ارائه کرده اند. حقوق کیفری ایران با تأثیرپذیری از فقه امامیه و قوانین موضوعه، مسئولیت کیفری را بر پایه شرایطی همچون بلوغ، عقل، اختیار و قصد مجرمانه استوار کرده است. در مقابل، نظام حقوقی انگلستان که مبتنی بر حقوق عرفی (Common Law) است، تحقق مسئولیت کیفری را بر دو عنصر اصلی جرم یعنی عنصر مادی (Actus Reus) و عنصر روانی (Mens Rea) بنا نهاده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی شرایط تحقق مسئولیت کیفری، عوامل رفع مسئولیت و جایگاه اراده و قصد مجرمانه در حقوق ایران و انگلستان می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که اگرچه مبانی دو نظام حقوقی متفاوت است، اما هر دو بر ضرورت وجود اراده، آگاهی و قابلیت انتساب رفتار مجرمانه تأکید دارند.

واژگان کلیدی: مسئولیت کیفری حقوق ایران حقوق انگلستان عنصر مادی جرم عنصر روانی جرم حقوق تطبیقی